Watersnoodramp over twee jaar 75 jaar geleden: extra aandacht
DORDRECHT/GRAVENDEEL - De gemeente Dordrecht was 1 februari 1953 de grote stad aan de rand van de Watersnood van 1953, die vooral zuidwest Nederland trof. Vanuit Dordt begon de (eerste) hulpverlening, zo wordt beschreven in het boek 'Aan de rand van de ramp' uit 2003.
De regio werd zwaar getroffen: In Gravendeel in de Hoeksche Waard verdronken 37 mensen. De ramp kostte in totaal 1836 mensen het leven.
Daarom spelen rond de grote ramp nog steeds bij veel mensen veel herinneringen. Over twee jaar – 1 februari 2028 – is het precies 75 jaar geleden om te herdenken hoe de weerwolf zuidwest Nederland teisterde. Rond die datum zal er op allerlei manieren aandacht voor zijn.
Grotere ramp
Dordrecht als grote stad in de Delta ontsnapte net aan een nog grotere ramp, omdat elders de dijken braken. Zeeland en de Zuid-Hollandse eilanden beheersten toen het nieuws.
In 2003 – vijftig jaar na de ramp – zorgden de journalisten Frits Baarda, Gert van Engelen en Wim van Wijk voor een uitgebreid boek. De gemeente Dordrecht trad als uitgever op.
Het is geschreven vanuit het perspectief van het eiland van Dordrecht. Het gebeurt tegen het decor van de grotere ramp in de Delta. Wellicht zou richting 2028 een herdruk mogelijk zijn met daarin misschien nog een hoofdstuk over hoe we met het water willen omgaan anno 2028 naar de toekomst toe. De afsluiting van de Papendrecht – negen maanden vanaf juli 2026 – maakt ook duidelijk dat we op een eiland van Dordrecht wonen.
ANP
In 1953 zorgde de Dordtse journalist Barend Mensen voor het eerste ANP-bericht over de ramp. Zijn nieuwsbericht werd niet direct geloofd op de centrale redactie van het ANP in Den Haag. Door het eerste bericht begonnen de eerste hulpacties in 1953 vanuit Dordrecht, omdat een groot deel van het rampgebied niet direct bereikbaar was.
* Het standaardwerk uit 2003 van Frits Baarda, Gert van Engelen en Wim van Wijk.
* Beeld uit Dordrecht van de Spuiweg in de richting van de Krispijntunnel (beeldbank archief). Door het water waren voor de zondagse kerkendiensten kerken niet bereikbaar.
Wateroverlast hoort bij Dordrecht als eiland
De stad Dordrecht – op een eiland – heeft als grote stad in de Delta altijd met water te maken gehad in de historie. Het college van burgemeester en wethouders heeft daarom een nota laten schrijven in 2024. Dat deed Han Bakker. Hij noemt het verhaal zelf een inspiratiebron voor de toekomst: "In zijn stuk wordt opgemerkt dat het verrassend is, dat Dordrecht niet eerder is ingehaakt op het water als rode draad. Het hoort toch bij het DNA van de stad op het eiland."
De eerste en direct laatste openbare bespreking over het verhaal was op 28 januari 2025. Toen was de inzet om uiteindelijk te komen tot doorlopend waterevenement, waarbij al een doorkijk was tot 2035.
Een achtergrond was om mensen bewust te maken van de gevaren en de kansen van het water rondom het eiland. Daarbij gaat het niet alleen om water uit zee, maar ook via de rivieren.
Voor Dordrecht is water ook nooit ver weg, als één van de 25 eilanden in Nederland. Het staat dan ook in het standaardwerk: 'Omringd door water'.
Tot 1872 konden mensen alleen via het water naar het eiland van Dordrecht komen of van het eiland af. Het Groothoofd was de belangrijkste toegang. In het jaar 1872 ging de trein rijden van noord naar zuid via spoorbruggen over Hollands Diep en Oude Maas.
Water en de historische binnenstad hadden ook alle eeuwen met elkaar te maken. Wateroverlast was een terugkerend nieuwsitem.
Een voorbeeld staat in de Dordtse brieven van Vincent van Gogh in januari 1877. Hij schreef aan zijn broer Theo. Volgend jaar kan er aandacht voor zijn: dan is het 150 jaar geleden dat Vincent van Gogh Dordtenaar was. Daarmee behoort de stad tot de 37 Vincent van Gogh steden in Europa.
* 1966: Hoog water aan de Vest (foto beeldbank).
Wateroverlast in de historische binnenstad
Vincent van Gogh schreef: "Verleden week hebben wij hier eene overstrooming gehad. 's Avonds tusschen 12 en 1 van den winkel komende, wandelde ik de Groote kerk nog eens om, het stormde toen in de iepeboomen, die daaromheen staan, en de maan scheen door de regenwolken en weerkaatste in de grachten, die reeds boordevol waren.
's Nachts 3 uur waren wij bij Rijken, een grutter waar ik in huis lig, allen in de weer om de dingen uit den winkel naar boven te brengen, want het water kwam al een el hoog in huis. Er was niet weinig leven en rumoer, en in alle benedenkamers waren de menschen bezig om naar boven te brengen wat zij konden, en een bootje kwam de straat opvaren.
's Morgens toen het wat licht begon te worden, zag men een groep mannen aan het eind van het straatje, die den een na den ander naar hunne pakhuizen waadden. Er is veel schade, ook in de plaats waar de Heer Braat zijn papier, enz. bewaart, is water gekomen, niet door de overstrooming maar door de groote drukking van onder uitde grond.
De Heer Braat zegt het hem een bankje van het grootste soort kost. Wij zijn anderhalven dag bezig geweest, om alles over te brengen naar een bovenhuis. Zoo eens een dag met de handen werken is wel eene aangename afwisseling, 't was maar jammer het om die reden was. Gij hadt dien avond de zon moeten zien ondergaan, de straten schenen van goud, zooals Cuyp dat wel schilderde."
Barend Mensen
In veel herdenkingsboeken zoals 'De Ramp' is aandacht voor het begin de Watersnood vanuit Dordrecht. Barend Mensen (1923-1986), bekend als redactie chef van het Dordtsch Dagblad, schreef het eerste ANP bericht dat in de nacht van zaterdag op zondag werd geplaatst. Dat gebeurde niet direct. Nadat het in de nacht uiteindelijk werd geplaatst bleef de telex met telkens nieuwe rampberichten komen. Toen het daglicht werd, kon de omvang van de ramp voor het eerst met eigen ogen worden gezien. Frits Baarda, Gert van Engelen en Wim van Wijk volgen ook als ooggetuigen.
Kaft boek uit 2002 van (wijlen) Frits Baarda, Wim van Wijk en Gert van Engelen: Citaat Dordrecht was in die februaridagen het centrum van landelijke reddingsactie
